హైదరాబాద్, జూన్ 9 (నమస్తే తెలంగాణ): తెలంగాణ సాగునీటి ప్రాజెక్టుల చరిత్రలో శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు (ఎస్సారెస్పీ) ఒక గుణపాఠంగా నిలిచింది. decades కి
హైదరాబాద్, జూన్ 9 (నమస్తే తెలంగాణ):
తెలంగాణ సాగునీటి ప్రాజెక్టుల చరిత్రలో శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు (ఎస్సారెస్పీ) ఒక గుణపాఠంగా నిలిచింది. decades కిందట ఉద్యమ నేతగా ఉన్న కేసీఆర్.. గుత్తా సుఖేందర్రెడ్డితో కలిసి ఎస్సారెస్పీ కట్టపై చేసిన వ్యాఖ్యలు ఇప్పటికీ ప్రజల మనసుల్లో ఉన్నాయి — “ఆంధ్రా ప్రాజెక్టులు వైష్ణవాలయాల లెక్క ఉంటే, తెలంగాణ ప్రాజెక్టులు శివాలయాల లెక్క ఉన్నయి!” అని అన్నారు. ఇది సామాన్య వ్యాఖ్య కాదని, దానికి చరిత్ర, రాజకీయ వ్యూహాలు, నీటి హక్కుల పట్ల నిర్లక్ష్యం అనే వాస్తవాలు ఉన్నాయని తాజా పరిస్థితులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
చరిత్రలోకి ఎస్సారెస్పీ:
హైదరాబాద్ స్టేట్లోని పాత ప్రతిపాదనల ప్రకారం శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు 20 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందించాలనే లక్ష్యంతో రూపుదిద్దుకుంది. కానీ 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు తర్వాత ఈ ప్రాజెక్టు అనేక మలుపులు తిరిగి, జవహర్లాల్ నెహ్రూ చేతుల మీదుగా 1963లో శంకుస్థాపన జరిగింది. తర్వాతి దశల్లో మహారాష్ట్రతో జరిగిన అంతర్రాష్ట్ర ఒప్పందం (1975) ద్వారా ప్రాజెక్టుకు 112 టీఎంసీల నిల్వ సామర్థ్యం కలిగిన రిజర్వాయర్ రూపుదిద్దుకుంది.
కానీ ఈ ఒప్పందంలోనే ప్రాజెక్టుకు దుర్మార్గం మొదలైంది. మహారాష్ట్రకు 79 టీఎంసీల ongoing ప్రాజెక్టులకు అనుమతి ఇవ్వడంతో పాటు, మరో 60 టీఎంసీల కొత్త ప్రాజెక్టులకూ గ్రీన్సిగ్నల్ ఇచ్చారు. దీనివల్ల ఎస్సారెస్పీ వద్ద నీటి లభ్యత భారీగా తగ్గిపోయింది.
మహారాష్ట్ర ప్రాజెక్టుల వ్యాపకం — ఎస్సారెస్పీకి గండిపడింది:
బాబ్లీ, విష్ణుపురి, పూర్ణ, లెండి, మానేరు వంటి వరుస బరాజ్లు నిర్మించడంతో గోదావరి ప్రవాహాన్ని మహారాష్ట్ర బంధించింది. ఎస్సారెస్పీకి వరదలు పాతకాలపు సంగతుల్లా మారిపోయాయి. ఇది ఎస్సారెస్పీ లక్ష్యాలను తూట్లతో నిండి పెట్టేలా చేసింది. కేసీఆర్ ప్రభుత్వం వచ్చిన తర్వాతే కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ద్వారా దీన్ని పునరుజ్జీవింపజేసింది.
తమ్మిడిహట్టి వద్ద అదే కథ — కానీ గుణపాఠం నేర్చుకున్న తెలంగాణ:
ప్రణహిత-చేవెళ్ల ప్రాజెక్టులో తమ్మిడిహట్టి వద్ద 165 టీఎంసీల నీటి లభ్యత ఉండడం వాస్తవమే. కానీ అందులో మహారాష్ట్రకు బచావత్ ట్రిబ్యునల్ కేటాయించిన 63 టీఎంసీలు కూడా ఉండడంతో నీటి లభ్యతపై అనిశ్చితి ఏర్పడింది. ఇదే పాఠాన్ని శ్రీరాంసాగర్ విషయంలో భోధించిందని గుర్తించి, కేసీఆర్ ప్రభుత్వం తమ్మిడిహట్టిని వదిలేసి మేడిగడ్డ వద్ద బరాజ్ నిర్మించింది. అంతేకాదు, ప్రణహిత-చేవెళ్లలో కేవలం 11.4 టీఎంసీలే నిల్వ సామర్థ్యం ఉండగా, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో 141 టీఎంసీలుగా విస్తరించింది.
విపరీత రూపాంతరంలో కాంగ్రెస్ వాదనలు:
ప్రస్తుతం సీఎం రేవంత్రెడ్డి, మంత్రి ఉత్తమ్కుమార్రెడ్డి తమ్మిడిహట్టి వద్దే ప్రాజెక్టు సాధ్యమని వాదిస్తున్నారు. 2015లో సీడబ్ల్యూసీ లేఖలో 165 టీఎంసీల లభ్యత ఉన్నదని నిజమే కానీ, అదే లేఖలో “మహారాష్ట్రకు కేటాయించిన నీరు కలిపే లెక్క” అని హెచ్చరిక ఉంది. దీనిని బేఖాతర్ చేయడం అనైతికమే కాకుండా, శ్రీరాంసాగర్ లాంటి చరిత్రను మరచినట్టు అవుతుంది.
శివాలయంగా మారిన ఎస్సారెస్పీ:
డిజైన్ లోపాలు, అంతర్రాష్ట్ర ఒప్పందాల లోపాలు, నిల్వ సామర్థ్యం తగ్గడం, ప్రాజెక్టుల విస్తరణలో రాజకీయ ప్రేరణల ప్రభావం వంటి కారణాలతో ఎస్సారెస్పీ తన లక్ష్యాన్ని చేరుకోలేకపోయింది. కానీ కేసీఆర్ ప్రభుత్వం కాళేశ్వరం ద్వారా ఇది 20 లక్షల ఎకరాల సాగుకు చేరుకున్న చరిత్రను తిరిగి రాసింది.
ముగింపు: గుణపాఠాలు నేర్చుకోకపోతే చరిత్ర తిరుగుతుంది!
తమ్మిడిహట్టి విషయంలోనూ అదే తప్పును మళ్లీ చేయడం అంటే తెలంగాణ సాగునీటి భవిష్యత్తును మళ్లీ మహారాష్ట్ర దయాదాక్షిణ్యాలపై వదిలేయడం అన్న మాట. శ్రీరాంసాగర్ చరిత్రే దీనికి సమాధానం. సరైన ప్లానింగ్, కేంద్ర సూచనల ప్రకారం డిజైన్, భద్రమైన నీటి లభ్యత లేనిదే ప్రాజెక్టు పెట్టడం ప్రమాదకరమని ఈ చరిత్ర పలుకుతుంది.
COMMENTS